1 stycznia 2025 r. weszły w życie zmiany Kodeksu Etyki Lekarskiej, przyjęte podczas Nadzwyczajnego XVI Krajowego Zjazdu Lekarzy
Nowelizacja Kodeksu Etyki Lekarskiej to zmiana na którą środowisko czekało od lat. Wprowadzone zmiany mają charakter przełomowy i dostosowują zasady etyki lekarskiej do aktualnych warunków wykonywania zawodu lekarza. Uwzględniając postulaty środowiska lekarskiego uwzględniono w nich, m. in. zasady korzystania ze sztucznej inteligencji (artificial intelligence, AI) w procesie leczenia, teleporady (telemedycyna) oraz doprecyzowano zasady reklamowania się lekarza, czy też zasady współpracy lekarzy współpracować z przemysłem medycznym.
Postulaty środowiska lekarskiego sprawiły, że Kodeks Etyki Lekarskiej został uaktualniony i dostosowany do warunków, w jakich obecnie funkcjonują lekarze. Od dekad nie nowelizowano zasad etyki lekarskiej, przez co nie odpowiadały one w pełnym zakresie na potrzeby środowiska lekarskiego i np. nie uwzględniały rozwoju nowych technologii. Przyjrzyjmy się zatem najciekawszym zmianom w Kodeksie Etyki Lekarskiej.
"Reklama" lekarzy
Jedną z najbardziej ciekawych zmian w Kodeksie Etyki Lekarskiej jest wprowadzenie nowych zasad informowania przez lekarza o oferowanych przez niego usługach (art. 71).
- Lekarz tworzy swoją zawodową opinię na podstawie wyników swojej pracy.
- Lekarz jest uprawniony do posługiwania się informacją o oferowanych usługach z zastrzeżeniem, że taka informacja będzie zgodna z zasadami etyki lekarskiej.
- Informacja o oferowanych usługach oznacza każdą formę przekazu mającą na celu upowszechnianie wizerunku lekarza lub usług związanych z wykonywaniem zawodu lekarza.
- Lekarz jest odpowiedzialny za informację o oferowanych usługach opublikowaną przez osoby trzecie w jego imieniu lub na jego rzecz.
- Niedopuszczalne jest wykorzystywanie autorytetu lekarza do promowania usług niezwiązanych z wykonywaniem zawodu lekarza.
Przed nowelizacją kwestie „reklamy” były uregulowane w art. 63 Kodeksu Etyki Lekarskiej, który stanowił, iż lekarz tworzy swoją zawodową opinię jedynie na podstawie wyników swojej pracy, dlatego wszelkie reklamowanie się jest zabronione oraz, że lekarz nie powinien wyrażać zgody na używanie swego nazwiska i wizerunku dla celów komercyjnych. Porównując oba przepisy, w starym i nowym brzmieniu, można pozytywnie ocenić przyjęte rozwiązanie, gdyż dostosowała ono zasady informowania o działalności lekarza do aktualnych warunków rynkowych.
Oczywiście, informowanie o oferowanych usługach musi być zgodne z zasadami etyki zawodowej, czyli lekarz nie powinien oceniać innych specjalistów, ani się z nimi porównywać, a ponadto etyczna reklama nie powinna wprowadzać pacjenta w błąd, czy też naruszać zaufania pacjentów do lekarzy jako grupy zawodowej.
Planując działania informacyjne, albo zlecając takie czynności warto pamiętać, że lekarz odpowiada za informację opublikowane przez inne osoby w jego imieniu lub na jego rzecz.
Ciekawy zapis wprowadza art. 71 ust. 5 Kodeksu Etyki Lekarskiej, który stanowi, iż niedopuszczalne jest wykorzystywanie autorytetu lekarza do promowania usług niezwiązanych z wykonywaniem zawodu lekarza. Wydaje się, że jego wprowadzenie ma związek z obserwowanymi w przestrzeni medialnej przypadkami lekarzy korzystających ze swojego autorytetu w celu promowania produktów lub usług niezwiązanych z wykonywanym przez nich zawodem.
Uregulowano również zasady wypowiadania się lekarzy na forum publicznym, w tym także w mediach, Internecie i mediach społecznościowych. W takich sytuacjach lekarz, wypowiadając się na forum publicznym przy udziale osób niebędących lekarzami na temat odkryć naukowych, technologii medycznych albo diagnostyki lub terapii, powinien mieć pewność, że jego wypowiedzi opierają się na aktualnej wiedzy medycznej. Ponadto wskazano wprost, że lekarz występujący na forum publicznym, w szczególności w Internecie i mediach, powinien kierować się takimi samymi zasadami etycznymi, co przy bezpośrednim kontakcie z pacjentem, personelem medycznym lub z innymi lekarzami.
Teleporady vs. wizyty stacjonarne
Nowe brzmienie Kodeksu Etyki Lekarskiej zrównało znaczeniowo wizyty stacjonarne i teleporady (art. 9):
„Lekarz podejmuje się opieki nad pacjentem po uprzedniej ocenie jego stanu. Lekarz wybiera taką formę konsultacji (w szczególności wizyta stacjonarna, teleporada), która zapewnia pacjentowi dostępną jakość i ciągłość opieki medycznej”
Wcześniejsze brzmienie tego przepisu nadawało pierwszeństwo wizytom stacjonarnym podkreślając, iż wizyty na odległość – teleporady – mogą być odbywane jedyne w wyjątkowych sytuacjach. Zmiana ta jest konsekwencją zmian społecznych, jakie nastąpiły podczas pandemii COVID-19, podczas której znacznie rozwinęły się usługi z zakresu telemedycyny. Unowocześnienie tego zapisu jest słuszne, gdyż wychodzi ona naprzeciw oczekiwaniom pacjentów, jak i środowiska lekarskiego.
Algorytmy sztucznej inteligencji w procesie diagnostycznym lub terapeutycznym
Jedną z najciekawszych zmian jest uregulowanie zasad korzystania przez lekarzy z algorytmów sztucznej inteligencji – AI. Powyższe zostało uregulowane w art. 12 KEL, który umożliwia lekarzom korzystanie w postępowaniu diagnostycznym, leczniczym lub zapobiegawczym z algorytmów sztucznej inteligencji przy spełnieniu następujących warunków:
- poinformowania pacjenta, że przy stawianiu diagnozy lub w procesie terapeutycznym będzie wykorzystana AI
- uzyskania świadomej zgody pacjenta na zastosowanie sztucznej inteligencji w procesie diagnostycznym lub terapeutycznym;
- zastosowania algorytmów sztucznej inteligencji, które są dopuszczone do użytku medycznego i posiadają odpowiednie certyfikaty;
- ostateczną decyzję diagnostyczną i terapeutyczną zawsze jednak podejmuje lekarz.
Nie we wszystkich sytuacjach, będzie konieczne uzyskanie zgody pacjenta. Jeżeli systemy sztucznej inteligencji mają za zadanie jedynie wspomóc wykonywane przez lekarza czynności, np. poprawiają jakość danych obrazowych i wspierają wykonanie opisu diagnostycznego, to taka zgoda nie jest wymagana.
Obowiązek uzyskania świadomej zgody pacjenta na zastosowanie AI w procesie diagnostycznym lub terapeutycznym powinien być wykonywany zgodnie z ogólnymi zasadami KEL. Powyższe oznacza, że w sytuacji, gdy algorytm sztucznej inteligencji ma kluczowy wpływ na proces diagnostyczny lub terapeutyczny, to pacjent powinien być świadomy roli AI w jego procesie leczniczym.
Współpraca lekarza z przemysłem medycznym
Zmiany dotknęły również przepisy regulujące zasady kształtowania relacji na linii lekarz – przemysł medyczny. Zaostrzono nieco dotychczasowe regulacje podkreślając konieczność zachowania transparentności takich współprac. I tak:
- lekarzowi nie wolno przyjmować korzyści od przedstawicieli przemysłu medycznego, jeżeli może to ograniczyć obiektywizm jego opinii zawodowych lub podważyć zaufanie do zawodu lekarza (wcześniej: „nie powinien”),
- lekarz ma obowiązek ujawniać słuchaczom wykładów oraz redaktorom publikacji wszelkie związki z producentami leków lub wyrobów medycznych lub subwencje z ich strony oraz inne korzyści mogące być przyczyną konfliktu interesów (wcześniej: „powinien”)
- lekarz biorący udział w badaniach sponsorowanych przez producentów leków lub wyrobów medycznych musi się upewnić, że badania te są prowadzone zgodnie z zasadami etyki prowadzenia badań naukowych. Lekarzowi nie wolno uczestniczyć w badaniach naukowych, których wyłącznym celem jest promocja tych produktów (wcześniej: „nie powinien”)
Analizując przytoczone zmiany, można wysnuć wniosek, że mają one na celu dostosowanie KEL do aktualnych realiów medycyny, zwiększenie przejrzystości współpracy lekarzy z przemysłem oraz ochronę interesów pacjentów. Bardziej rygorystyczne podejście do współpracy lekarzy z przemysłem medycznym, wymaga weryfikacji zasad dotychczasowej wzajemnej współpracy.
Podsumowanie
Wprowadzone w KEL zmiany miały na celu dostosowanie zasad etyki lekarskiej do aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej. Analizując całokształt zmian, można również zauważyć tendencję do wzmocnienia pozycji pacjenta w kontakcie z lekarzem.
Nowe zapisy należy ocenić pozytywnie, gdyż niniejszy dokument w nowelizowanej wersji jest bardziej przejrzysty i jednoznaczny, a dodatkowo lepiej dostosowany do obecnych realiów pracy lekarzy.
Kancelaria Radcy Prawnego
Katarzyna Chomicz-Makowska
Profesjonalne usługi prawne
Kontakt
+ 48 792 894 849
kancelaria@radcaprawny-kcm.com.pl
© Copyright Katarzyna Chomicz-Makowska. All rights reserved